Bảng hóa trị là một phần kiến thức rất quan trọng đối với những người học Hoá. Thông qua việc ghi nhớ hoá trị, người học có thể dễ dàng áp dụng và giải quyết nhiều dạng bài tập Hoá học khác nhau. Bài viết sau đây, EduQuiz Blog sẽ bật mí các cách nhớ hoá trị lớp 8 nhanh chóng để chinh phục môn Hoá nhé!
Hoá trị là gì?
Mỗi một nguyên tố hoá học sẽ được kết hợp bằng tổng liên kết mà nguyên tử của nguyên tố đó tạo thành trong phân tử. Giá trị tổng liên kết đó gọi là hoá trị của nguyên tố hoá học. Tuỳ thuộc vào quá trình nguyên tố tham gia vào các phản ứng hoá học mà sẽ có một hoặc nhiều hoá trị khác nhau.
Tại sao cần phải nhớ hoá trị?
Hóa trị là một phần rất quan trọng trong hóa học. Nó giúp ta biết được số lượng electron mà nguyên tử của một nguyên tố có thể cho đi hoặc nhận để tạo thành liên kết hóa học. Việc nhớ hóa trị giúp bạn dễ dàng xác định được công thức hóa học của các chất.
Bên cạnh đó, nhớ hoá trị cũng giúp bạn giải quyết được nhiều dạng bài tập khác nhau một cách linh hoạt, nhanh chóng. Vậy nên, bạn có thể tham khảo nhiều các cách nhớ hoá trị đơn giản, hiệu quả khác nhau để áp dụng phù hợp với bản thân mình.
6 cách nhớ hoá trị lâu, làm bài tập dễ dàng
Cách nhớ hoá trị theo thứ tự trong sách giáo khoa
Cách nhớ hoá trị đơn giản, dễ áp dụng nhất là học theo thứ tự trong SGK lớp 8 trang 42. Bạn có thể học theo trình tự từ đầu đến cuối hoặc phân chia theo cách ghi nhớ của mình. Cách học này đôi khi sẽ tốn thời gian một chút nhưng đổi lại khi thành công bạn sẽ nhớ được các hoá trị chi tiết và không bị nhầm lẫn thứ tự với nhau.
Cách nhớ theo nhóm nguyên tố cùng hoá trị
Bạn có thể phân chia các nguyên tố hoá học thành các nhóm hoá trị để tiện cho việc ghi nhớ. Việc nhớ hoá trị theo nhóm cũng giúp bạn dễ dàng hình dung được tính chất hóa học của các nguyên tố trong cùng một nhóm. Cụ thể:
Nhóm 1: Tổng hợp các nguyên tố có một hoá trị
- Các nguyên tố hoá trị I gồm: Na, F, Li, H, CI, K, Ag, Br.
- Các nguyên tố hoá trị II gồm: Ca, Zn, Ba, Hg, Be, O, Mg.
- Các nguyên tố hoá trị III gồm: Ai, B.
- Các nguyên tố hoá trị IV gồm: Si
Nhóm 2: Các nguyên tố có nhiều hoá trị khác nhau
- Nguyên tố chì (Pb) có hai hoá trị: II, IV.
- Nguyên tố Nito (N) có hai hoá trị: II, III, IV.
- Nguyên tố Crom (Cr) có hai hoá trị: II, III.
- Nguyên tố Cacbon (C) có hai hoá trị: II, IV.
- Nguyên tố Photpho (P) có hai hoá trị: III, V.
- Nguyên tố lưu huỳnh (S) có ba hoá trị: IV, II, VI.
- Nguyên tố Mangan (Mn) có nhiều hoá trị: II, IV, VII.
Nhớ hoá trị theo các cách nói vui
Bên cạnh việc học thuộc các hoá trị thì bạn cũng có thể áp dụng nhớ hoá trị theo các cách nói vui. Bạn có thể tham khảo từ thầy cô hoặc trên internet về những câu vè, câu chuyện liên kết hoá trị để việc ghi nhớ trở nên thú vị hơn.
Ví dụ:
“Hai Bà Cả không Mua Chì Kẽm Sắt Cũng Mãi một Năm Ăn hết Khoảng ba Phen Vàng Nhưng Sắt Nhôm năm Phen bốn Chỉ”.
Giải nghĩa:
- Hai (H) Bà (Be) Cả (Ca) không (K) Mua (Mg) Chì (Cl) Kẽm (Zn) Sắt (Fe) Cũng (Cu) Mãi (Hg) một (Ag) Năm (Na) Ăn hết (Al) Khoảng ba (K, Ba) Phen (Pb) Vàng (Au).
- Nhôm (Al) năm Phen bốn Chỉ (P, Bi).
Xem thêm: 11 cách học thuộc lòng nhanh siêu tốc hiệu quả
Cách nhớ hoá trị dựa vào nguyên tố Oxi
Hoá trị của một nguyên tố có thể được xác định dựa vào trạng thái oxi hóa của nguyên tố đó trong hợp chất. Vậy nên chúng ta có thể áp dụng việc lấy các hợp chất oxi làm chuẩn để ghi nhớ hoá trị.
Ví dụ: Cần xác định hoá trị của Fe và Na, ta có thể lấy các chất mẫu như Na2O, FeO, Fe2O3. Trong đó Oxi có hoá trị là 2, ta có công thức tổng quát như sau:
AxBy => Ax = By ( ghi chú a, b, x, y đều là số nguyên)
Theo tính chất của hoá học, tích của chỉ số và hoá trị của hai nguyên tố này phải bằng nhau. Như vậy áp dụng với hợp chất Na2O, ta có Oxi hoá trị II, tương đương với biểu thức: 2.x = 1.II => x = 1. Vậy hoá trị của Na là I.
Thực hiện tương tự với hợp chất FeO, ta có: 1 . x = 1 . II => x = 2, vậy hoá trị của Fe là II. Hợp chất Fe2O3, ta có: 2.x = 3.II => x= 3, vậy Fe trong trường hợp này có hoá trị III.
Cách nhớ hoá trị thông qua bài ca hoá trị
Bài ca hóa trị là một bài hát được sử dụng để giúp các bạn học sinh dễ dàng ghi nhớ các hóa trị của các nguyên tố hóa học. Bài ca này đã được biên soạn đầy đủ các hoá trị của các nguyên tố và xếp chúng theo từng nhóm để đặt vào trong giai điệu bài hát. Nhờ đó, người học có được cách ghi nhớ thú vị, hiệu quả mà vẫn được cung cấp đầy đủ các thông tin chính xác.
Bạn có thể ngân nga các giai điệu hoá trị mọi lúc mọi nơi. Mỗi người sẽ lựa chọn cho mình một bài ca hoá trị khác nhau, phù hợp với khả năng để học thuộc. Đây là cách nhớ hoá trị khá thú vị và ai cũng có thể áp dụng thường xuyên.
Ví dụ về bài ca hóa trị:
Hidro (H) cùng với liti (Li)
Natri (Na) cùng với kali (K) chẳng rời
Ngoài ra còn bạc (Ag) sáng ngời
Chỉ mang hoá trị I thôi chớ nhầm
Riêng đồng (Cu) cùng với thuỷ ngân (Hg)
Thường II ít I chớ phân vân gì
Đổi thay II , IV là chì (Pb)
Điển hình hoá trị của chì là II
Bao giờ cùng hoá trị II
Là ôxi (O) , kẽm(Zn) chẳng sai chút gì
Ngoài ra còn có canxi (Ca)
Magiê (Mg) cùng với bari (Ba) một nhà
Bo (B) , nhôm (Al) thì hóa trị III
Cácbon © silic (Si) thiếc (Sn) là IV thôi
Thế nhưng phải nói thêm lời
Hóa trị II vẫn là nơi đi về
Sắt (Fe) II toan tính bộn bề
Không bền nên dễ biến liền sắt III
Phốtpho III ít gặp mà
Photpho V chính người ta gặp nhiều
Nitơ (N) hoá trị bao nhiêu ?
I , II, III , IV phần nhiều tới V
Lưu huynh lắm lúc chơi khăm
Khi II lúc IV , VI tăng tột cùng
Clo Iot lung tung
II III V VII thường thì I thôi
Mangan rắc rối nhất đời
Đổi từ I đến VII thời mới yên
Hoá trị II dùng rất nhiều
Hoá trị VII cũng được yêu hay cần
Bài ca hoá trị thuộc lòng
Viết thông công thức đề phòng lãng quên
Học hành cố gắng cần chuyên
Siêng ôn chăm luyện tất nhiên nhớ nhiều.
Nhớ hoá trị bằng cách làm bài tập
Cách nhớ hoá trị hiệu quả đó chính là việc bạn thường xuyên làm bài tập, trau dồi kiến thức. Nếu như bạn chỉ học thuộc lòng mà không có thực hành giải bài tập thì sẽ rất nhanh quên. Vậy nên bạn hãy áp dụng các hoá trị để giải nhiều bài tập, tạo thành được thói quen và ghi nhớ dễ dàng hơn.
Bạn có thể làm các bài tập hoá trị thông qua việc nghe giảng trên lớp, học hỏi bạn bè, luyện đề và tìm kiếm trên internet. Một nền tảng tổng hợp nhiều bộ đề Hoá học, các bài kiểm tra miễn phí mà bạn có thể tham khảo chính là EduQuiz. Tại đây, người dùng được cung cấp nhiều đề thi kèm đáp án chi tiết để tham khảo và học hỏi thêm nhiều kiến thức.
Ví dụ bài tập hoá trị phổ biến và lời giải
Bài tập về cân bằng phương trình hoá học
Cân bằng phương trình rất quan trọng trong việc giải quyết các dạng bài tập hoá học. Không những vậy, cân bằng phương trình còn được áp dụng trong nhiều ứng dụng thực tế như chế tạo thuốc, xử lý chất thải, y học và nhiều lĩnh vực khác nữa.
Ví dụ: Cân bằng phương trình sau: Fe + HCl → FeCl3 + H2
Để cân bằng phương trình này, ta cần thực hiện các bước sau:
- Bước 1: Viết công thức hóa học của các chất trong phản ứng.
- Bước 2: Xác định số oxi hóa của các nguyên tố trong các chất.
- Bước 3: Lập thăng bằng electron để cân bằng số electron nhường và số electron nhận.
- Bước 4: Cân bằng số nguyên tử của các nguyên tố trong phản ứng.
Sau khi thực hiện các bước trên, ta có phương trình đã được cân bằng như sau:
4Fe + 6HCl → 4FeCl3 + 3H2
Bài tập tính oxi hoá khử
Tính oxi hoá khử là quá trình chuyển đổi các electron giữa các chất khi tham gia và quá trình phản ứng hoá học. Phép tính này được áp dụng phổ biến trong đời sống và các ứng dụng của công nghiệp. Ví dụ như trong tự nhiên, đối với quá trình hô hấp của thực vật thì oxi hoá khử giúp hấp thụ khí cacbonic và giả phóng khí oxi.
Ví dụ: Cho các phản ứng sau:
- MnO4−+H2C2O4+H+→Mn2++CO2+H2O
- Fe3++I−→Fe2++I2
- Cr2O72−+SO32−→Cr3++SO42−
Xác định các chất bị oxi hóa và khử trong các phản ứng trên.
Lời giải:
Các chất bị oxi hóa và khử trong các phản ứng trên được xác định như sau:
- Chất bị oxi hóa: H2C2O4 Chất khử: MnO4−,H+
- Chất bị oxi hóa: I− Chất khử: Fe3+
- Chất bị oxi hóa: SO32− Chất khử: Cr2O72−
Bài tập về hoá trị của nguyên tố trong hợp chất
Bài tập tính hóa trị của nguyên tố trong hợp chất là một phần của môn hóa học. Bài tập này giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nguyên tố hoá học và cách chúng liên kết với nhau.
Ví dụ:
Số oxi hóa của nitơ trong NH4+, NO2– , và HNO3 là bao nhiêu?
Lời giải:
Đặt x, y, z lần lượt là số oxi hóa của nguyên tố nitơ trong NH4+, NO2-, và HNO3
Ta có: x + 4.1 = 1 ⇒ x = -3. Số OXH của N trong NH4+ là -3
y + 2.(-2) = -1 ⇒ y = 3. Số OXH của N trong NO2- là +3
z + 1 + 3.(-2) = 0 ⇒ z = 5. Số OXH của N trong HNO3 là +5
Bài tập hoá trị của hợp chất
Ví dụ:
Cho 2 gam hỗn hợp gồm FeSO4 và Fe2(SO4)3 tác dụng với dung dịch NaOH dư thu được 1,68 lít khí (đktc). Tính tổng số mol muối trong hỗn hợp ban đầu.
Lời giải:
Theo phương trình phản ứng ta có:
FeSO4 + 2NaOH → Fe(OH)2 + Na2SO4
Fe2(SO4)3 + 6NaOH → 2Fe(OH)3 + 3Na2SO4
Tổng phương trình phản ứng:
FeSO4 + Fe2(SO4)3 + 8NaOH → Fe(OH)2 + 2Fe(OH)3 + 4Na2SO4
Mol NaOH dư = 1,68/22,4 = 0,075 mol
Theo phương trình phản ứng ta có:
1 mol NaOH tác dụng với 1 mol FeSO4
1 mol NaOH tác dụng với 1/3 mol Fe2(SO4)3
0,075 mol NaOH tác dụng với x mol muối trong hỗn hợp ban đầu.
Suy ra: x = (0,075.1 + 0,075.1/3).2 = 0,225 mol
Vậy tổng số mol muối trong hỗn hợp ban đầu là:
n(FeSO4) + n(Fe2(SO4)3) = x = 0,225 (mol)
Bài tập về phản ứng oxi hoá – khử
Bài tập về phản ứng oxi hóa – khử là một chủ đề rất quan trọng trong môn hóa học. Phản ứng oxi hóa – khử là phản ứng mà trong đó có sự thay đổi số oxi hóa của một số chất. Phản ứng oxi hóa khử là cơ sở của nhiều công nghệ sản xuất trong luyện kim và công nghiệp hóa học.
Ví dụ:
Lập phương trình phản ứng oxi hoá khử cho phản ứng sau: Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu
Lời giải:
Bước 1: Xác định số oxi hóa của các nguyên tố trong phản ứng ban đầu và sau phản ứng.
Fe: 0 → +2
Cu: +2 → 0
Bước 2: Xác định chất oxi hoá và chất khử.
Fe là chất khử.
CuSO4 là chất oxi hoá.
Bước 3: Lập phương trình phản ứng oxi hoá khử.
Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu
Bài tập phản ứng trao đổi ion
Phản ứng trao đổi ion trong Hoá học thường được ứng dụng trong xử lý nước và ion kim loại. Phương pháp này có tác dụng làm mềm nước, thu hồi axit và nước thải rửa.
Ví dụ về các phản ứng trao đổi ion:
Fe2(SO4)3 + NaOH → Fe(OH)3↓ + Na2SO4
CuSO4 + Zn → ZnSO4 + Cu
AgNO3 + NaCl → AgCl↓ + NaNO3
Học thuộc bảng hóa trị lớp 8 sẽ không khó như bạn nghĩ nếu chúng ta biết cách học phù hợp. Hy vọng với các cách nhớ hoá trị mà EduQuiz đã chia sẻ sẽ giúp bạn chinh phục môn Hoá dễ dàng hơn nhé!
Xem thêm: 15 cách học thuộc nhanh làm chủ kiến thức