Ma trận đề kiểm tra là bảng chia số câu, số điểm theo hai chiều: chủ đề và mức độ Biết, Hiểu, Vận dụng. Mẫu tham khảo cho cấp THPT trong Công văn 7991/BGDĐT-GDTrH chia đề thành 4 dạng câu. Tỉ lệ điểm khoảng 40% Biết, 30% Hiểu, 30% Vận dụng.
Ma trận đề làm một lần cho đúng thì ba lớp, bốn mã đề vẫn cùng một cấu trúc.
Nếu mỗi mã đề do một người trộn, rất dễ đến lúc chấm mới thấy mã này dễ hơn mã kia. Bài này đi qua văn bản đang áp dụng, kể cả điểm mới của năm học 2026 – 2027. Tiếp theo là khung ma trận mẫu, 5 bước lập ma trận, bản đặc tả và cách rút nhiều mã đề cùng cấu trúc.
Ma trận đề kiểm tra là gì, khác bản đặc tả thế nào?
Ma trận đề trả lời câu hỏi “đề có bao nhiêu câu, bao nhiêu điểm, nằm ở chủ đề nào, mức độ nào”. Bản đặc tả trả lời câu hỏi “mỗi câu đó kiểm tra học sinh làm được gì”.
Công văn 7991 nêu bốn thứ cần xây dựng cho bài kiểm tra định kỳ: ma trận, bản đặc tả, đề và hướng dẫn chấm. Phạm vi là các môn đánh giá bằng nhận xét kết hợp điểm số ở cấp THPT. Bốn thứ này đi theo thứ tự, thứ sau dựa vào thứ trước.
| Hồ sơ | Trả lời câu hỏi | Gồm những gì | Ai dùng |
|---|---|---|---|
| Ma trận đề | Bao nhiêu câu, bao nhiêu điểm, ở đâu | Hàng: chủ đề, nội dung kiến thức. Cột: dạng câu và mức độ Biết, Hiểu, Vận dụng. Hàng tổng điểm, tỉ lệ % | Tổ chuyên môn chốt cấu trúc đề |
| Bản đặc tả | Mỗi câu đo điều gì | Cùng các cột như ma trận, thêm cột yêu cầu cần đạt cho từng mức độ, ghi tắt năng lực ở một số ô | Người ra câu hỏi |
| Đề kiểm tra | Học sinh làm gì | Câu hỏi cụ thể, đúng số câu và mức độ trong ma trận | Học sinh |
| Hướng dẫn chấm | Chấm thế nào | Đáp án, thang điểm từng câu, từng ý | Giáo viên chấm |
Lưu ý: Bản đặc tả viết chung chung (“hiểu bài”, “vận dụng kiến thức”) thì người ra câu mỗi người hiểu một kiểu. Bản đặc tả nên viết thành hành động đo được, bám yêu cầu cần đạt của chương trình môn học.
Nếu cần ôn lại khác biệt giữa kiểm tra, đánh giá và đo lường, xem thêm bài kiểm tra trong giáo dục là gì.
Văn bản nào áp dụng cho kiểm tra cuối kỳ I năm học 2026 – 2027?
Có ba văn bản thầy cô nên biết. Thông tin dưới đây tra ngày 01/11/2026.
- Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT ngày 20/7/2021: quy định về đánh giá học sinh THCS và THPT. Đây là văn bản gốc mà hai văn bản sau hướng dẫn hoặc sửa đổi.
- Công văn 7991/BGDĐT-GDTrH ngày 17/12/2024: đề nghị Sở GDĐT hướng dẫn trường THPT xây dựng ma trận, bản đặc tả, đề và hướng dẫn chấm. Việc này áp dụng cho các môn đánh giá bằng nhận xét kết hợp điểm số. Công văn kèm Phụ lục mẫu để tham khảo, triển khai từ học kỳ 2 năm học 2024 – 2025.
- Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT ngày 16/10/2026: sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 22/2021, có hiệu lực từ 01/12/2026. Kiểm tra cuối kỳ I diễn ra sau mốc này thì các điểm mới bên dưới đã áp dụng. Lịch kiểm tra cụ thể theo kế hoạch của Sở và trường.
Thông tư 89/2026 có hai điểm liên quan trực tiếp tới việc ra đề cuối kỳ I:
- Đề chung cho lớp 9, lớp 12. Sở GDĐT xây dựng và cung cấp đề kiểm tra định kỳ cuối học kỳ I, cuối học kỳ II dùng chung. Đề chung áp dụng cho một số môn đánh giá bằng điểm số do Sở chọn và thông báo trước. Trường tự ra đề các môn, thời điểm và khối lớp còn lại.
- Kiểm tra trên máy tính. Trường được kiểm tra định kỳ trên máy tính khi đủ cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm. Việc vận hành theo hướng dẫn của Bộ GDĐT. Trường phải báo trước hình thức và yêu cầu kỹ thuật cho học sinh, cha mẹ học sinh.
Lưu ý: Phần hướng dẫn xây dựng ma trận, bản đặc tả trong Công văn 7991 chỉ nêu cấp THPT. Ở cấp THCS, thầy cô làm theo hướng dẫn của Sở GDĐT nơi trường đóng.
Mẫu ma trận đề kiểm tra cuối kỳ I theo Công văn 7991
Phụ lục Công văn 7991 chia phần trắc nghiệm khách quan thành ba dạng, cộng thêm phần tự luận. Mỗi dạng lại chia ba mức độ Biết, Hiểu, Vận dụng.
Tỉ lệ điểm theo dạng câu trong Phụ lục:
| Dạng câu | Điểm (đề 10 điểm) | Tỉ lệ | Ghi chú trong Phụ lục |
|---|---|---|---|
| Nhiều lựa chọn | khoảng 3,0 | khoảng 30% | Chọn số câu sao cho được khoảng 3,0 điểm |
| Đúng – Sai | 2,0 | 20% | Mỗi câu gồm 4 ý nhỏ, học sinh chọn đúng hoặc sai cho từng ý |
| Trả lời ngắn | 2,0 | 20% | Môn không dùng dạng này thì chuyển toàn bộ số điểm sang Đúng – Sai |
| Tự luận | 3,0 | 30% | – |
Tỉ lệ điểm theo mức độ, cộng dồn cả bốn dạng câu: Biết 4,0 điểm (40%), Hiểu 3,0 điểm (30%), Vận dụng 3,0 điểm (30%).
Phụ lục ghi “khoảng” ở các tỉ lệ này, nên đây là khung tham khảo. Con số cụ thể của từng môn theo hướng dẫn của Sở GDĐT và kế hoạch của tổ chuyên môn.
Dạng Đúng – Sai 4 ý cũng là dạng câu trong đề thi tốt nghiệp THPT. Thầy cô có thể đọc thêm cách Bộ GDĐT ra câu hỏi phân loại trong đề thi tốt nghiệp THPT.
Cách lập ma trận đề kiểm tra cuối kỳ I: 5 bước
Bước 1: Chốt phạm vi kiểm tra
Liệt kê các chủ đề, chương đã dạy tới thời điểm kiểm tra theo kế hoạch giáo dục của tổ. Ghi luôn thời lượng làm bài và hình thức (trên giấy hay trên máy tính). Lớp 9, lớp 12 cần kiểm tra trước xem môn mình có nằm trong danh sách đề chung của Sở không.
Bước 2: Chia điểm cho từng chủ đề
Cách tổ chuyên môn hay dùng là chia theo thời lượng dạy: chủ đề nhiều tiết thì nhiều điểm hơn. Đây là gợi ý, không phải quy định trong hai văn bản trên. Tổ có thể tăng điểm cho chủ đề trọng tâm của học kỳ.
Bước 3: Chia điểm theo dạng câu và mức độ
Điền từng ô của ma trận sao cho hàng tổng khớp khung đã chọn. Theo khung tham khảo, đó là 3,0 · 2,0 · 2,0 · 3,0 theo dạng câu và 4,0 · 3,0 · 3,0 theo mức độ. Ô nào có số thì ghi số câu hoặc số thứ tự câu.
Ví dụ phân bổ cho một đề 10 điểm (ví dụ để tham khảo, không phải mẫu bắt buộc):
| Dạng câu | Biết | Hiểu | Vận dụng | Cộng |
|---|---|---|---|---|
| Nhiều lựa chọn | 2,0 | 1,0 | – | 3,0 |
| Đúng – Sai | 1,0 | 1,0 | – | 2,0 |
| Trả lời ngắn | – | 1,0 | 1,0 | 2,0 |
| Tự luận | 1,0 | – | 2,0 | 3,0 |
| Cộng | 4,0 | 3,0 | 3,0 | 10,0 |
Số câu trong mỗi ô tuỳ điểm mỗi câu mà tổ chuyên môn chốt. Sau đó chia tiếp các ô này xuống từng chủ đề theo điểm đã chia ở bước 2.
Bước 4: Viết bản đặc tả
Với mỗi chủ đề, viết yêu cầu cần đạt theo ba dòng: Biết gì, Hiểu gì, Vận dụng được gì. Ô nào đo một năng lực cụ thể thì ghi tắt tên năng lực theo chương trình môn học, như Phụ lục gợi ý.
Một mẹo nhỏ: mỗi dòng đặc tả nên bắt đầu bằng động từ quan sát được (“nêu được”, “so sánh được”, “giải được”). Người ra câu sẽ biết câu hỏi cần hỏi gì.
Bước 5: Soát lại trước khi ra đề
- Tổng từng hàng, từng cột có khớp hàng tổng không.
- Ô nào có điểm thì đã có đủ câu hỏi phù hợp chưa, cả cho các mã đề.
- Mức độ của câu có đúng với bản đặc tả không, hay chỉ “khó” vì câu dài, số lẻ.
Lỗi hay gặp khi lập ma trận
- Tổng ô không khớp hàng tổng. Hay xảy ra khi sửa ma trận giữa chừng mà không cộng lại.
- Nhầm câu dài với câu Vận dụng. Câu dài, nhiều số liệu chưa chắc đòi hỏi vận dụng.
- Ma trận một nơi, đề một nẻo. Người ra câu không xem bản đặc tả, đề lệch mức độ so với ma trận.
- Quên chú thích của Phụ lục. Môn không dùng Trả lời ngắn mà vẫn để trống 2,0 điểm của dạng này.
Từ ma trận ra nhiều mã đề cùng cấu trúc
Có ma trận rồi, mỗi mã đề rút đúng số câu ở từng ô chủ đề × mức độ, nên các mã cùng cấu trúc. Cùng cấu trúc chưa chắc cùng độ khó thật, vì độ khó còn tuỳ từng câu hỏi.
Làm trên EduQuiz Studio
Trong EduQuiz Studio, thầy cô tạo đề bằng ma trận. Studio rút câu ngẫu nhiên theo chủ đề × cấp độ thầy cô đặt, giống các ô của ma trận đã lập ở trên. Rút nhiều lần thì được nhiều mã đề cùng cấu trúc.
Studio có 14 dạng câu hỏi, gồm dạng Đúng / Sai nhiều ý chấm theo thang điểm của đề tốt nghiệp THPT. Sau khi học sinh làm bài, tab thống kê của đề cho thầy cô xem kết quả từng câu. Phần tự luận không tự chấm, thầy cô chấm theo hướng dẫn chấm của tổ.
Câu hỏi đang nằm trong file Word thì dán vào Studio để tách câu. Xem hướng dẫn tạo đề bằng cách dán văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Đề cuối kỳ I có bắt buộc theo tỉ lệ 40 – 30 – 30 không?
Không phải con số cứng chung cho cả nước. Công văn 7991 đưa Phụ lục để tham khảo và ghi “khoảng”. Tỉ lệ cụ thể theo hướng dẫn của Sở GDĐT và kế hoạch của tổ chuyên môn.
Lớp 9, lớp 12 có phải tự ra đề cuối kỳ I không?
Chưa chắc. Theo Thông tư 89/2026, hiệu lực từ 01/12/2026, Sở GDĐT cung cấp đề chung cuối học kỳ I cho một số môn do Sở chọn. Các môn còn lại trường vẫn tự ra đề.
Môn không dùng câu Trả lời ngắn thì chia điểm thế nào?
Chuyển toàn bộ số điểm của dạng Trả lời ngắn sang dạng Đúng – Sai, theo chú thích trong Phụ lục Công văn 7991. Với khung tham khảo, phần Đúng – Sai khi đó là khoảng 4,0 điểm.
Có được tổ chức kiểm tra cuối kỳ trên máy tính không?
Có, từ 01/12/2026, khi trường đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng và phần mềm. Việc vận hành theo hướng dẫn của Bộ GDĐT. Trường phải có phương án dự phòng và báo trước cho học sinh, cha mẹ học sinh.
Tóm lại
Lập ma trận theo hai chiều chủ đề × mức độ, khớp khung tham khảo của Bộ GDĐT. Rút câu theo từng ô thì các mã đề cùng cấu trúc. Năm nay, nhớ xem Thông tư 89/2026 và hướng dẫn của Sở trước khi họp tổ.
Tạo đề trong EduQuiz Studio, rút câu theo chủ đề × cấp độ: đặt ma trận vừa lập và tạo đề miễn phí trên eduquiz.vn.
Xem thêm các bài cho giáo viên và người học trong chuyên mục Cẩm nang ôn thi.
Văn bản tham khảo (tra ngày 01/11/2026)
- Bộ GDĐT, Công văn số 7991/BGDĐT-GDTrH ngày 17/12/2024 về việc thực hiện kiểm tra, đánh giá đối với cấp THCS, THPT, kèm Phụ lục ma trận và bản đặc tả đề kiểm tra định kì. Đây là bản đăng lại: chưa tìm thấy bản trên Cổng thông tin Bộ GDĐT, bài dẫn bản PDF toàn văn do Trường THPT Nguyễn Công Phương (Quảng Ngãi) đăng: c3nguyencongphuong.quangngai.edu.vn/van-ban/so-7991-bgddt-gdtrh
- Bộ GDĐT, Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT ngày 16/10/2026, Chương II sửa đổi, bổ sung Quy định về đánh giá học sinh THCS, THPT (Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT), hiệu lực từ 01/12/2026. Bản ký số trên moet.gov.vn: 89_2026_TT_BGDDT.signed.pdf. Tóm tắt trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ: xaydungchinhsach.chinhphu.vn